Jeżeli pracownik zachorował, to najczęściej za czas nieobecności w firmie otrzyma 80 albo 100 proc. wynagrodzenia. Ale zdarza się i tak, że zgłaszając się po chorobie do pracy czeka nas przykra niespodzianka: zasiłku nie będzie…
Takie przypadki są niestety zgodne z przepisami. Możliwe, że chorującemu pracownikowi żadne świadczenia z ubezpieczenia społecznego nie przysługują. Bywa także, że pracownik z własnej winy utraci prawo do zasiłku chorobowego.
Kiedy dostaje się zasiłek
Zasada jest taka: przez pierwsze 35 dni w roku kalendarzowym niezdolności do pracy spowodowanej chorobą lub odosobnieniem w związku z chorobą zakaźną pracownik ma prawo do wynagrodzenia za pracę. Jeżeli choruje dłużej, to od 36 dnia choroby korzysta z zasiłku chorobowego. Te pierwsze 35 dni oblicza się łącznie, tzn. sumuje wszystkie okresy choroby od początku roku kalendarzowego, nawet jeżeli pomiędzy nimi były duże przerwy bądź też ktoś zmieniał pracę i w ciągu roku był zatrudniony w kilku firmach.
Pracownik nie musi więc chorować od razu przez 35 dni. Może się zdarzyć, że ktoś tego limitu w ciągu roku w ogóle nie wykorzysta, ponieważ chorował znacznie krócej.
Aby takie świadczenie pieniężne za czas choroby uzyskać, trzeba spełnić dwa warunki: być objętym ubezpieczeniem i przedstawić zaświadczenie od lekarza na druku ZUS ZLA o zwolnieniu z pracy.
Druga ważna zasada jest taka: zasiłek chorobowy (albo wynagrodzenie za czas choroby) ubezpieczony otrzyma dopiero po tzw. okresie wyczekiwania. Oznacza to, że nie wszyscy, którzy zostaną objęci ubezpieczeniem i od razu zachorują mają prawo do świadczeń pieniężnych. Okres wyczekiwania wynosi 30 dni dla osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym i 80 dni dla objętych ubezpieczeniem dobrowolnym. W dodatku te 30 lub 80 dni musi trwać nieprzerwanie.
Tylko w pewnych wypadkach do tego okresu wlicza się poprzednie ubezpieczenie chorobowe – zarówno obowiązkowe, jak i dobrowolne. Ma to miejsce wówczas, gdy przerwa pomiędzy poszczególnymi okresami nie przekroczyła 30 dni lub została spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.
Jeżeli więc ktoś zachoruje wcześniej, przed upływem tego okresu wyczekiwania, to nawet przedkładając pracodawcy w ZUS-ie zaświadczenie lekarskie, nie otrzyma żadnego świadczenia za czas choroby.
Są jednak uprzywilejowani, którzy od pierwszego dnia choroby mają prawo do zasiłku. Są to:
- absolwenci szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do niego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły bądź otrzymania dyplomu ukończenia studiów wyższych,
- osoby, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
- osoby, które są objęte ubezpieczeniem chorobowym obowiązkowo i mają co najmniej dziesięcioletni okres takiego obowiązkowego ubezpieczenia,
- posłowie i senatorzy, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.
Natomiast do okresu wyczekiwania nie zalicza się tego okresu, w którym ktoś został zarejestrowany jako bezrobotny (niezależnie od tego, czy otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, czy nie) po 31 grudnia 1998 r. Bezrobotni nie są objęci ubezpieczeniem chorobowym.
Może się zdarzyć, że ktoś zachoruje już po ustaniu ubezpieczenia chorobowego (np. gdy jego stosunek pracy ustanie). Niektórym przysługuje w takich wypadkach zasiłek chorobowy. Na przykład wówczas, gdy rozchorował się w czasie trwania ubezpieczenia, a niezdolność do pracy trwała jeszcze po jego ustaniu.
Jeżeli jednak ktoś rozchoruje się już po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, to prawo do zasiłku chorobowego przysługuje mu wówczas, gdy zostaną spełnione dwa warunki. Przede wszystkim niezdolność do pracy powinna trwać bez przerwy co najmniej 30 dni. Drugi warunek wiąże się z momentem jej powstania, czyli nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia. Jedynie w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni lub której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni, zasiłek przysługuje wówczas, gdy niezdolność do pracy powstała w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia.
Są jednak osoby, które mimo że spełniają te wymogi, nie otrzymają zasiłku chorobowego, gdy zachorują po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Zasiłek nie zostanie wypłacony tym, którzy mają ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, kontynuują działalność zarobkową bądź też podjęli ją w czasie ubezpieczenia, a nie nabyli jeszcze prawa do zasiłku bądź też nie mają prawa do zasiłku dla bezrobotnych, przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Również tym, którzy zachorowali podczas urlopu bezpłatnego lub wychowawczego zasiek chorobowy nie przysługuje.
Kto wypłaca pracownikowi zasiłek
Nieobecność w firmie spowodowana chorobą uważana jest zawsze za usprawiedliwioną, nawet wówczas, gdy pracownikowi nie przysługuje zasiłek chorobowy.
Zasiłek chorobowy ustalają i wypłacają pracodawcy (zwani płatnikami składek), którzy zgłosili do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych (w przeliczeniu na pełne etaty). Natomiast osobom zatrudnionym w mniejszych zakładach zasiłek chorobowy ustala i wypłaca ZUS. Z ZUS-u otrzymują go również prowadzący pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące, a także duchowni i uprawnieni do zasiłków po ustaniu ubezpieczenia.
Wysokość wynagrodzenia za czas choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, a także wysokość zasiłku chorobowego wynosi 80 proc. (o ile przepisy obowiązujące u danego pracodawcy nie przewidują wyższego wynagrodzenia). Natomiast w wysokości 100 proc. świadczenia wypłacane są wówczas, gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy, chorobą zawodową albo chorobą przypadającą w okresie ciąży (nie musi to być wcale dolegliwość związana z ciążą, może to być np. grypa lub angina), a także począwszy od 31 dnia nieprzerwanej niezdolności do pracy.
Udokumentuj swoje prawo do zasiłku
Aby otrzymać zasiłek chorobowy, pracownik powinien swojemu pracodawcy przedstawić zaświadczenie lekarskie. Nie ma znaczenia, czy pracuje w dużej, czy w małej firmie (czyli zatrudniającej powyżej lub poniżej 20 pracowników). Powinien to zrobić w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zaświadczenia – osobiście, pocztą albo przez członka rodziny, a nawet przez obcą osobę. Jeżeli opóźni się, to straci, ponieważ jego zasiłek chorobowy (albo wynagrodzenie za czas choroby) zostanie obniżone o 25 proc. począwszy od 8 dnia choroby, aż do dnia, w którym dostarczy zaświadczenie. Jedynie wówczas, gdy zostało to spowodowane przyczynami niezależnymi od ubezpieczonego, może on uniknąć dodatkowego zmniejszenia zasiłku. Nie wystarczy więc tylko zawiadomić pracodawcę o chorobie, a zaświadczenie dostarczyć po powrocie do pracy (gdy będzie ona trwała dłużej niż 7 dni).
Zaświadczenie na formularzu ZUS ZLA, które potwierdza czasową niezdolność do pracy ma prawo wystawić lekarz, lekarz stomatolog, starszy felczer lub felczer, pod warunkiem, że ZUS upoważnił ich do tego. Na zaświadczeniu powinny się znaleźć dane ubezpieczonego, płatnika składek, a także lekarza (lub felczera) wystawiającego zwolnienie oraz miejsce wykonywania zawodu. Podaje się też jak długo będzie trwała niezdolność do pracy, a jeżeli chory leczy się w szpitalu, to również okres pobytu w tej placówce.
Zaświadczenie wystawiane jest z dwiema kopiami. Oryginał przesyła lekarz (felczer) w ciągu 7 dni od wystawienia do terenowej jednostki organizacyjnej ZUS, pierwszą kopię dostaje pacjent i dostarcza ją pracodawcy, a druga pozostaje u osoby, która wystawiła zaświadczenie (powinna być przechowywana przez trzy lata).
Jeśli ktoś pracuje w dwóch lub więcej firmach, to wówczas otrzyma taką liczbę oddzielnych formularzy ZUS ZLA, która odpowiada liczbie pracodawców.
Obowiązki pracodawcy
Jeżeli jesteś właścicielem małej firmy i zatrudniasz mniej niż 20 ubezpieczonych, to wprawdzie nie wyliczasz i nie wypłacasz zasiłku chorobowego, ale jednak musisz do ZUS-u dostarczyć dokumentację, na podstawie której zostanie dla pracownika wyliczone przysługujące mu świadczenie.
Ponadto pracodawca powinien przekazać zaświadczenie, które zawiera zestawienie składników wynagrodzenia (na druku ZUS Z-3), na podstawie których ZUS wyliczy wymiar świadczenia, a także zaświadczenie lekarskie na druku ZUS ZLA.
